โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ คืออะไร

โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ คืออะไร
องค์การอนามัยโลก (WHO,1998) ได้ให้คำจำกัดความของ “โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ” ดังนี้
“โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ คือ โรงเรียนที่มีขีดความสามารถ แข็งแกร่ง มั่นคง ที่จะเป็นสถานที่ที่มีสุขภาพอนามัยที่ดี เพื่อการอาศัย ศึกษา และทำงาน”
“A health promotion school is a school constanly strengthening its capacity as a healthy setting for living, learning and working”
ส่วนคำจำกัดความที่สำนักส่งเสริมสุขภาพ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข (2545) เรียบเรียงขึ้น คือ “โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ คือ โรงเรียนที่มีความร่วมมือร่วมใจกันพัฒนาพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อมให้เอื้อต่อสุขภาพอย่างสม่ำเสมอเพื่อการมีสุขภาพดีของทุกคนในโรงเรียน”
แนวคิดของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ
แนวคิดของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ เป็นแนวคิดทีกว้างขวางและครอบคลุมด้านสุขภาพอนามัยในทุกแง่มุมของชีวิตทั้งโรงเรียนและชุมชน นั่นคือ ความร่วมมือกัน ผลักดันให้โรงเรียนใช้ศักยภาพทั้งหมดที่มีอยู่เพื่อพัฒนาสุขภาพของนักเรียนบุคคลากรในโรงเรียน ตลอดจนครอบครัวและชุมชน ให้สามารถ
• นำมาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน
• ดูแลเอาใจใส่สุขภาพของตนเองและผู้อื่น
• ตัดสินใจและควบคุมสภาวการณ์และสิ่งแวดล้อมที่มีผลกระทบต่อสุขภาพ
จะเป็นได้ว่า แนวคิดดังกล่าวก่อให้เกิดโอกาสในการพัฒนานโยบาย ระเบียบและโครงสร้างการส่งเสริมสุขภาพทุกเรื่องที่โรงเรียนและชุมชนสามารถดำเนินการร่วมกัน การทำงานเป็นทีมโดยมีผู้นำที่เข้มแข็งทุกคนมีส่วนร่วมแสดงความคิดเห็นและตกลงกันในเป้าหมายต่างๆ ภายใต้การผสมผสานแนวคิดของการพัฒนาด้านการศึกษาและด้านสุขภาพ
แนวคิดของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ
แนวคิดของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ เป็นแนวคิดที่กว้างขวางครอบคลุมด้านสุขภาพ อนามัยในทุกแง่ทุกมุมของชีวิต ทั้งในโรงเรียนและชุมชน นั่นคือ ความร่วมมือกันผลักดันให้โรงเรียนใช้ศักยภาพทั้งหมดที่มี อยู่เพื่อพัฒนาสุขภาพของนักเรียน บุคลากรในโรงเรียน ตลอดจนครอบครัวและชุมชน ให้สามารถ
– นำมาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน
– ดูแลเอาใจใส่สุขภาพของตนเองและผู้อื่น
– ตัดสินใจและควบคุมสภาวการณ์และสิ่งแวดล้อมที่มีผลกระทบต่อสุขภาพ
จะเห็นได้ว่าแนวคิดดังกล่าวก่อให้เกิดโอกาสในการพัฒนานโยบาย ระเบียบและโครงสร้างการส่งเสริมสุขภาพทุกเรื่องที่โรงเรียนและชุมชน สามารถดำเนินการร่วมกันการทำงานเป็นทีมโดยมีผู้นำที่เข้มแข็งทุก ส่วนร่วมแสดงความคิดเห็นและตกลงกันในเป้าหมายต่างๆภายใต้ การผสมผสานแนวคิดของการพัฒนาด้านการศึกษาและด้านสุขภาพ
ประโยชน์
ผลกระทบและประโยชน์ของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ เป็นสิ่งที่มองเห็นได้ในระยะยาว ดังนี้
– นักเรียนได้รู้วิถีชีวิตในการสร้างพฤติกรรมสุขภาพที่ดี
– โรงเรียนได้รับประโยชน์จากผู้ปกครองและองค์กรต่างๆ ที่มีส่วนร่วมระดมความคิด ระดมทรัพยากรและปฏิบัติกิจกรรมต่างๆในการพัฒนา โรงเรียนอย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น
-ผู้ปกครองและสมาชิกของชุมชนจะได้รับความรู้ เกี่ยวกับสุขภาพอนามัย เพื่อนำไปปฏิบัติให้เกิดทักษะการดูแลสุขภาพที่ทันสมัย
– ชุมชน สังคม และประเทศชาติจะพัฒนาก้าวไกลโดยมีพื้นฐาน ที่แข็งแกร่งเมื่อประชากรมีการศึกษาและสุขภาพที่ดี
องค์ประกอบโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ
1. นโยบายของโรงเรียน
2. การบริหารจัดการในโรงเรียน
3. โครงการร่วมระหว่างโรงเรียนกับชุมชน
4. การจัดสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนที่เอื้อต่อสุขภาพ
5. บริการอนามัยโรงเรียน
6. สุขศึกษาในโรงเรียน
7. โภชนาการและอาหารปลอดภัย
8. การออกกำลังกาย กีฬา และนันทนาการ
9. การให้คำปรึกษาและสนับสนุนทางสังคม
10. การส่งเสริมสุขภาพบุคลากรในโรงเรียน
การเข้าร่วมโครงการ
โรงเรียนที่เข้าร่วมโครงการโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ คือ โรงเรียนที่จัดการศึกษาขั้นพื้นฐานทุกสังกัดทั้งภาครัฐและเอกชนที่ แสดงความจำนงเข้าร่วมโครงการกับหน่วยงานต้นสังกัดในระดับจังหวัด หรือเขตพื้นที่การศึกษา
โรงเรียนที่เป็นโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพจะได้รับคู่มือการดำเนินงาน โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพและเกณฑ์มาตรฐานการประเมิน โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพไว้ใช้ในการดำเนินงานและพัฒนาสู่การประเมิน เพื่อรองรับในระดับต่างๆต่อไป

สุขภาพและการศึกษา ความสัมพันธ์ที่แยกจากกันไม่ได้
” คุณประโยชน์ของการส่งเสริมสุขภาพนักเรียนนั้น มิใช่จะเป็นเพียงเพื่อพัฒนาความสามารถในการเรียนรู้ให้ดีขึ้นเท่านั้น เพราะอนาคตของชุมชนเกิดจากผลของการกระทำในวันนี้ ฉะนั้น การเสริมสร้างศักยภาพทางความรู้ และทักษะให้นักเรียนทุกคน เพื่อพัฒนาสุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดีของตนเอง ครอบครัวและชุมชน จึงเป็นสิ่งสำคัญเบื้องต้น การส่งเสริมสุขภาพโดยโรงเรียนเป็นนวัตกรรมประการหนึ่ง ที่จะตอบสนองความต้องการทางด้านสุขภาพของนักเรียน บุคลากรในโรงเรียน และชุมชน “
Dr. Uton Muchtar Rafei
Regional Director, WHO/SEARO
สุขภาพดีเกิดผลดีต่อการศึกษา
-เด็กไปโรงเรียนทุกวัน
-เรียนหนังสือได้ดีกว่า
-รู้จักใช้โอกาสทั้งหมด เพื่อการศึกษาเรียนรู้ อันส่งผลให้ประสบผลสำเร็จและเป็นเลิศในการศึกษา
-มีความสัมพันธ์ที่ดีกับเพื่อน และผู้อื่นทั้งในและนอกโรงเรียน
การศึกษาเกิดผลดีต่อสุขภาพ
การศึกษาเพิ่มโอกาสให้เด็กมีความรู้เรื่องสุขภาพอนามัย ทัศนคติ ทักษะ และการปฏิบัติที่ถูกต้องเหมาะสม
-ดำเนินชีวิตอย่างมีสุขภาพดี ทั้งในปัจจุบันและอนาคต
-เป็นผู้นำไปสู่การเปลี่ยนแปลง ปรับปรุงสุขภาพอนามัยของครอบครัวและชุมชน
-พึ่งตนเองได้ พัฒนาความภาคภูมิใจในตนเอง รักษาผลประโยชน์ของตนเองซึ่งจะช่วยให้เด็กสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ภายใต้ความกดดันจากผลกระทบทางวัฒนธรรมและสังคมในโลก ที่เต็มไปด้วยการแข่งขันอย่างสูง
กรอบแนวคิด : เรามารู้จักโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพกันเถิด
โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพควรดำเนินการดังนี้
1. ตั้งจุดประสงค์และเป้าหมายในการส่งเสริมสุขภาพ และความปลอดภัยในโรงเรียน
2. ดำเนินนโยบายที่จะสร้างเสริมให้นักเรียนทุกคนมีสุขภาพที่ดี ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และสังคมเต็มตามศักยภาพ ส่งเสริมให้นักเรียนมีความเชื่อมั่นในตัวเอง
3. ช่วยพัฒนาระบบสังคมในชุมชนให้มีวัฒนธรรม ในการรับผิดชอบต่อสุขภาพของครอบครัวและชุมชน
4. ครูให้การส่งเสริมสุขภาพควบคู่กับการให้ความรู้ และส่งผ่านทางนักเรียนสู่ครอบครัวและชุมชน
5. ใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์ อย่างสูงสุดต่อการส่งเสริมสุขภาพ แก่บุคลากรในโรงเรียน นักเรียน ผู้ปกครอง องค์กรต่างๆ ตลอดจนชุมชน
6. จัดสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนเพื่อเอื้ออำนวยต่อการศึกษาและทำงาน เช่น อาคาร สถานที่ ที่พักผ่อน และสถานที่ออกกำลังกาย น้ำสะอาดและห้องสุขา ตลอดจนเครื่องอุปโภคบริโภคต่างๆ ที่ใช้อยู่ในชีวิตประจำวัน
7. มีการจัดการเรียนการสอนสุขศึกษาให้กับนักเรียน โดยนักเรียนเป็นศูนย์กลางและมีส่วนร่วม
8. มุ่งเน้นภาวะโภชนาการของนักเรียนให้พอเพียงและถูกสุขลักษณะ การบริการสุขภาพอนามัย การให้คำปรึกษาด้านสังคมสงเคราะห์ ตลอดจนการส่งเสริมสุขภาพจิต
9. ส่งเสริมให้นักเรียนมีความรู้และทักษะที่จำเป็น มีการการตัดสินใจอย่างเหมาะสม เกี่ยวกับการดูแลสุขภาพตนเอง

วิสัยทัศน์การส่งเสริมสุขภาพ
คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญด้านการส่งเสริมสุขภาพ และสุขศึกษาขององค์การอนามัยโลกได้เสนอแนะ วิสัยทัศน์ของการส่งเสริมสุขภาพโดยมีโรงเรียนเป็นจุดเริ่มต้นดังนี้
– ควรมีการปรับปรุงและเพิ่มการลงทุนทางการศึกษาในโรงเรียน
-โรงเรียนทุกแห่ง จะเป็นพื้นที่ที่เหมาะสมและมีประสิทธิภาพ สำหรับเป็นจุดเริ่มต้นของการส่งเสริมสุขภาพ
-โรงเรียนทุกแห่งต้องจัดให้มีสิ่งแวดล้อมที่ปลอดภัยสำหรับนักเรียนในการเรียนรู้ และสำหรับบุคลากรในโรงเรียน ในการทำงาน
-โรงเรียนทุกแห่งสามารถสอนเด็กและเยาวชนทุกระดับ ได้เรียนรู้เกี่ยวกับปัญหาสุขภาพและทักษะชีวิต
-ครูและบุคลากรทุกคนในโรงเรียนได้รับการสนับสนุนและสร้างค่านิยมให้เห็น ความสำคัญของการส่งเสริมสุขภาพ
-ชุมชนและโรงเรียนจะต้องรวมพลังในการทำงาน เพื่อส่งเสริมสุขภาพและการศึกษา
-จะต้องมีการวางแผนงานอนามัยโรงเรียนอย่างชัดเจน และมีการติดตามประเมินผล
-จะต้องมีการพัฒนานโยบาย ระเบียบ และแนวทางต่างๆเพื่อสร้างความมั่นใจได้ว่ามีการกำหนด จัดสรร ระดม และประสานทรัพยากรทั้งในระดับท้องถิ่น ระดับชาติ และระดับนานาชาติ ในการสนับสนุนงานอนามัยโรงเรียน

กลวิธีการดำเนินงาน
การส่งเสริมและพัฒนาโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพอาศัยกลวิธีหลัก 4 ประการคือ
1. การชักชวน/ชี้แจง (ADVOCATE)
ชักชวน ชี้แจง กลุ่มผู้กำหนดนโยบายสถาบันทางวิชาการ ชุมชนผู้ปกครอง สถาบันการฝึกอบรม โรงเรียน ครู นักเรียน ประชาชนทั่วไปให้เกิดความตระหนัก และเข้าใจแนวคิดเดียวกันในการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ
2. การสร้างหุ้นส่วนเพื่อเป็นภาคีที่ยั่งยืน (PARTNERSHIPS AND ALLIANCES)
โดยการประสานความร่วมมือระหว่างหน่วยงานที่เป็นแกนนำ ได้แก่ กระทรวงสาธารณสุข กระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงมหาดไทย และองค์กรต่างๆรวมทั้งการสร้างหุ้นส่วนในระดับท้องถิ่น ได้แก่ ชุมชนและโรงเรียน เพื่อเป็นรากฐานในการชักชวน/ชี้แจง และระดมทรัพยากร เพื่อนำไปสู่โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพร่วมกัน
3. พัฒนาศักยภาพของเครือข่ายในระดับหน่วยงานแกนนำและท้องถิ่นทุกระดับ
กล่าวคือ ต้องมีการพัฒนาบุคลากรและองค์กรตั้งแต่ระดับและเทศถึงระดับโรงเรียนและชุมชน ในเรื่องการทำแผนงาน โครงการการอบรมครู อบรมผู้นำนักเรียน อบรมผู้นำชุมชน เพื่อให้บุคคลดังกล่าวสามารถไปดำเนินการและมีส่วนร่วมในการทำแผนงานโครงการ การปฏิบัติงาน และการเผยแพร่ความสำเร็จในการดำเนินงาน การส่งเสริมสุขภาพในโรงเรียนได้
4. การวิจัย ติดตามและประเมินผล
เพื่อจะได้ข้อมูลพื้นฐานที่ดีมีคุณภาพสำหรับใช้ปรับปรุงการดำเนินงาน จึงควรดำเนินการวิจัย ติดตาม และประเมินผลอย่างต่อเนื่อง
บันไดสู่โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ
1. สนับสนุนเพื่อก่อให้เกิดโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ
ผู้บริหารโรงเรียนที่เข้าใจแนวคิด หลักการ และการดำเนินการเพื่อเป็นโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ และมีความประสงค์ที่จะให้โรงเรียนของตน เป็นโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพควรดำเนินการ ประสานงานกับเจ้าหน้าที่สาธารณสุขที่ดูแลอนามัยโรงเรียนในพื้นที่เพื่อดำเนินการต่อไป
2. จัดตั้งคณะกรรมการส่งเสริมสุขภาพของโรงเรียน
กลุ่มผู้สนใจในงานส่งเสริมสุขภาพจะรวมกลุ่มกันเพื่อจัดตั้งคณะกรรมการ ส่งเสริมสุขภาพของโรงเรียนประกอบด้วยผู้แทนครู ผู้ปกครอง นักเรียน สมาชิกชุมชน และเจ้าหน้าที่สาธารณสุขคณะกรรมการกำหนดบทบาทหน้าที่ที่จะดำเนินการ เพื่อนำโรงเรียนสู่โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ
3. จัดตั้งคณะกรรมการที่ปรึกษาชุมชน
คณะกรรมการที่ปรึกษาชุมชนประกอบด้วย ผู้นำต่างๆของชุมชนในพื้นที่ของโรงเรียน รวมทั้งผู้แทนอื่นๆทั้งภาครัฐและเอกชนทำหน้าที่ชี้แจงเรื่อง โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพให้สมาชิกและองค์กรในชุมชนเพื่อสนับสนุนการจัดตั้งโรงเรียน เครือข่าย และระดมทรัพยากรในท้องถิ่น ตลอดจนชี้ให้เห็นปัญหาทางสุขภาพอนามัย ที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพของเด็ก ครู และชุมชน
4. วิเคราะห์สถานการณ์
คณะกรรมการส่งเสริมสุขภาพของโรงเรียน ต้องวิเคราะห์สถานการณ์ของโรงเรียน เพื่อเป็นพื้นฐานในการดำเนินงานส่งเสริมสุขภาพต่อไป การวิเคราะห์สถานการณ์เพื่อทราบในเรื่อง
•โรคหรือปัญหาสุขภาพในโรงเรียนและชุมชน
•กฎหมาย กฎระเบียบ ทางสุขภาพ
•นโยบาย ทรัพยากร เพื่อสุขภาพของโรงเรียน ชุมชน
•ประเมินความสามารถ ของโรงเรียนทางด้านสุขภาพ
•สิ่งแวดล้อม องค์ประกอบทางสังคมที่เป็นผลต่อสุขภาพของนักเรียน
•ความรู้ทางสุขภาพของครู และนักเรียน ผู้ปกครอง ผู้นำชุมชน องค์กรเอกชน
5. กำหนดจุดเริ่มต้นในการดำเนินงาน
กำหนดประเด็นในการส่งเสริมสุขภาพซึ่งเป็นความต้องการของนักเรียน บุคลากรในโรงเรียน ผู้ปกครอง และชุมชน เช่น การจัดโครงการอาหารกลางวัน การจัดงหาน้ำดื่มที่สะอาด การสร้างส้วม การกำจัดโรคหนอนพยาธิ การสร้างความสัมพันธ์ระหว่างครู และผู้ปกครอง การป้องกันการใช้สารเสพติด การป้องกันอุบัติเหตุ รวมถึงการพัฒนาการเรียนรู้นอกโรงเรียน เป็นต้น
6. จัดทำแผนปฏิบัติการ
กำหนดนโยบายและแผนปฏิบัติการให้สอดคล้องกับสภาพปัญหา พร้อมทั้งกำหนดเป้าหมาย กิจกรรม บทบาทของผู้ดำเนินงาน ตัวชี้วัดเพื่อการติดตามประเมินผล กลไกการประสานความร่วมมือ และระบบรายงานอย่างชัดเจน
7. ติดตามและประเมินผล
ติดตามความก้าวหน้าของงาน โดยจัดให้มีการประชุมและแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารอย่างสม่ำเสมอ ประเมินผลหลังวันสิ้นสุดโครงการ และเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ผลการดำเนินงาน รวมทั้งปรับแผนการดำเนินงานในกรณีที่มีจุดบกพร่อง
8. พัฒนาเครือข่ายระดับท้องถิ่น
ให้คำแนะนำเกี่ยวกับประโยชน์การสร้างเครือข่าย กำหนดความรับผิดชอบ ขอบเขต กลวิธีในการเข้าร่วมเครือข่าย และชักจูงให้โรงเรียนอื่นก้าวไปสู่โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพร่วมกัน
อ้างอิง
สำนักส่งเสริมสุขภาพ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข

http://school.obec.go.th/

http://hps.anamai.moph.go.th

About these ads

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s